رسانه ها و تکلیفی به نام حفظ منافع ملی

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا، حفظ امنیت و منافع ملی از اصول مهم در کار رسانه ای به شمار می رود. رسانه ها باید بتوانند با تشخیص درستِ حد و مرزهای منافع ملی و امنیت ملی، در بزنگاه های داخلی و بین المللی بهترین استراتژی خبری را به کار گیرند و منافع ملی را قربانی منافع شخصی یا جناحی خود نکنند. همچنین رسانه نباید با گره زدن همه موضوعات به منافع ملی، موجبات سانسور را فراهم آورد. شفاف سازی، بازگویی حقیقت، مطالبه گری و نقد منصفانه در رسانه اگر با رعایت اصول حرفه ای صورت گیرد، به زیر پا گذاشتن منافع و امنیت ملی منجر نخواهد شد؛ آنگونه که رهبر معظم انقلاب در جریان مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری دکتر «حسن روحانی» برای دولت دوازدهم، بر اهمیت شنیدن نظرات مخالف، آشفته نشدن از شنیدن این نظرات و انتقادپذیر بودن مسوولان تاکید کردند.
«محمود مختاریان» روزنامه نگار و مدرس پیشکسوت ارتباطات، «مهدی منتظرقائم» عضو هیات علمی گروه ارتباطات دانشگاه تهران، «محمدمهدی فرقانی» استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی و «حسین حجت پناه» جامعه شناس فرهنگی، در گفت وگو با پژوهشگر ایرنا، ضمن بیان این نکته که رسانه ها در برخی شرایط به منظور رعایت منافع ملی و برخی مصلحت ها، ناگزیر از مدیریت اطلاع رسانی خود هستند، تاکید کردند که مرز این مدیریت باید از سانسور، کم کاری و وارونه نمایی مشخص باشد.

** مختاریان: نقد رسانه ای؛ پالایشگر جامعه و حافظ منافع ملی
یکی از راه های کمک به حفظ منافع ملی از نگاه من طرح نقد در خصوص عملکرد متولیان و مسوولان در رسانه ها است. نقد سازنده هدیه ای است که اگر از آن درست استفاده شود قدرتی معجزه گر در پاکسازی جامعه از اشتباهات دارد. این اینرو طرح نقد در رسانه نافی منافع ملی نخواهد بود.
اگرچه ظرف پنج سال گذشته به دلیل گسترش شبکه های مجازی دشواری هایی برای رسانه های سنتی ایجاد شد اما علی رغم این دشواری ها، اگر رسانه های سنتی به رسالت های حرفه ای خود از جمله نقادی و دفاع از منافع ملی به درستی عمل کنند، هنوز هم می توانند در جهت هدایت افکار عمومی و اصلاح امور موثر واقع شوند. رسانه ای که با طرح اندیشه و روشنگری بتواند تولید فکر کند می تواند منافع ملی را پیگیری کند. رهبر انقلاب بارها بر اهمیت عنصر نقد در رسانه ها تاکید داشته اند زیرا اگر نقد صحیح رسانه ای در یک جامعه وجود داشته باشد و افراد مسوول در هر نهاد یا سازمانی بدانند که عملکردشان مورد ارزیابی قرار می گیرد، کمتر شاهد فساد و تضییع منافع ملی خواهیم بود. مرور عملکردهای مسوولان و سازمان های مختلف هم قدرت تعامل را در جامعه بالا می برد و هم به پالایش جامعه کمک خواهد کرد.
روزنامه نگار باید جسور و به دنبال تحول و بهتر شدن جامعه و جهان باشد. وظیفه اهالی رسانه اعتمادسازی، بسترسازی، برجسته سازی، فرهنگ سازی و تمدن سازی است. رسانه باید همواره در خدمت منافع ملی، غرور ملی، باور مردم و تعامل نه تقابل باشد. رسانه باید بتواند به وحدت ملی و ایجاد فضای شاداب در جامعه کمک کند و از چگونگی تاثیر مثبت بر افکار عمومی آگاه باشد.

** منتظر قائم: درک ملی و فراجناحی از واقعیت؛ وظیفه نخست رسانه در حفظ منافع ملی
رسانه مسوول باید در خدمت خواست ملت و مطالبه گر منافع ملی باشد. این رفتار درستی نیست که برخی رسانه ها پس از مدتی از مردم فاصله بگیرند، منافع اطرافیان خود را بر منافع ملی ترجیح دهند و از بازنشر مطالبات عمومی سر باز زنند. کارکرد رسانه امر به معروف و نهی از منکر است و این موضوع نباید با زیر پا گذاشته شدن منافع ملی اشتباه گرفته شود. ما در دین خود مبانی داریم که می تواند راه درست را از غلط برایمان روشن کنند. اگر رسانه به عنوان واحد امر به معروف و نهی از منکر در نظر گرفته شود، نقاط ضعف و قوت مسوولان را بدون در نظر گرفتن منافع فصلی، باندی و جناحی به آنها گوشزد خواهد کرد. آن زمان مسوولان موظفند توجه بیشتری به رسانه ها و پیشنهادهای آنها به عنوان مطالبه گران خواست مردم داشته باشند.
از طرفی رسانه ها باید درک درستی از مسایل داشته باشند. رسانه ها باید بتوانند به درک غیرجناحی از مسایل برسند و زوایای پیچیده از یک موضوع را پیدا کنند. رسانه ها نباید اجازه دهند که برخی موضوعات از جمله مصلحت های جناحی و گروهی ذهن آنان را از درک درست مساله دور نگه دارد. داشتن درک ملی از مسایل همواره برای هر رسانه مسوولی ضرورت دارد.
گاه محافل قدرت برای جهت دهی افکار عمومی می کوشند به شکل مستقیم یا غیرمستقیم بر رسانه ها نفوذ داشته باشند. در این مسیر گاهی حلقه های قدرت دست به تاسیس رسانه می زنند تا منافع خود را تامین کنند و حقیقت را آنگونه که می خواهند نشان دهند. یک رسانه متعهد اما به جای بودن در خدمت منافعی گروهی، باید در خدمت منافع ملی باشد و حقیقت را بدون انگیزه های جناحی مطالعه کرده و خواست ملی را از مسوولان مطالبه کنند.

** فرقانی: گاهی رسانه مجبور به رعایت برخی ملاحظات است
نباید ملاحظات رسانه ای را به عنوان سانسور، تسامح یا غفلت رسانه تصور کرد. در برخی مواقع رسانه های داخلی نمی توانند بی ملاحظه به دل ماجرا بزنند زیرا باید یکسری ملاحظات را رعایت کنند. این را نباید به معنی کم کاری و غفلت انگاشت.
با این همه رسانه مسوول دفاع از منافع ملی است. این وظیفه رسانه های سنتی به خصوص با گسترش رسانه های مجازی و شبکه های اجتماعی که رقیب سرسخت، عمیق و پردامنه ای برای آنها محسوب می شوند، بسیار خطیر است. با گسترش فضای مجازی، رادیو، تلویزیون، خبرگزاری ها و مطبوعات باید بدانند که با رقیبان سرسخت و جدی روبه رو هستند که ممکن است قافیه را به آنها ببازند. بنابر این رسانه های سنتی باید در مسیر اطلاع رسانی، فعال، شفاف، دقیق و کوشا باشند. نباید رسانه ها مدیریت خبری یک موضوع را در سانسور یا سکوت خبری بدانند. رسانه ها باید در جریان روزنامه نگاری بحران، ملاحظات امنیت ملی را در نظر گیرند و رعایت کنند. امنیت ملی در هر کشوری یک اولویت به حساب می آید و رسانه ها همواره باید آن را مد نظر داشته باشند.

** حجت پناه: انعکاس واقعیت، نافی منافع ملی نیست/ ملاحظات منافع ملی نباید به سانسور بیانجامد
وظیفه رسانه آگاهی بخشی، اطلاع رسانی صحیح و انعکاس واقعیت است. از آنجا که رسانه ها مسایل را از زاویه دید خود می بینند و در تمام دنیا قدرت های پنهان رسانه ها را مدیریت می کنند، ممکن است مخابره خبر و تفسیر واقعه در رسانه ها بر اساس برخی منافع گروهی صورت گیرد. از این رو گاهی نوع نگاه رسانه ها به یک خبر، موجب تحریف واقعیت و عدم اطلاع رسانی درست می شود. اگرچه رسانه ها در بعضی موارد به منظور حفظ منافع ملی و جلوگیری از وقوع برخی اتفاق ها باید ملاحظاتی را در انتقال پیام داشته باشند اما رعایت این ملاحظات خبری نباید به تحریف خبر یا سانسور یکسان منجر شود.
در شرایطی که اطلاع رسانی از تمام ابعاد یک ماجرا ممکن است مشکلات امنیتی به وجود آورد یا از لحاظ روانشناسی در جامعه دلهره اضطراب و شرایط هیجانی ایجاد کند؛ رسانه ها ناگزیر هستند که مصلحت ها و ملاحظاتی را در نظر گیرند اما مشکل آنجاست که تشخیص این موارد خیلی معیار مشخصی ندارد و همین نبودن معیار مشخص ممکن است موجب سوء استفاده برخی رسانه ها شود و آنها را به سمت سانسور سوق دهد. این موضوع نتایج منفی در پی دارد. کاهش اعتماد عمومی به یک رسانه مهمترین تاثیر منفی سانسور در آن رسانه است. در دنیای کنونی که به تعبیر برخی اندیشمندان با انسان رسانه ای رو به رو هستیم زمانی که یک رسانه سانسور می کند و در انتقال پیام بدون در نظر گرفتن منافع ملی فقط منافع خود را در نظر می گیرد، پس از مدتی با بی اعتمادی شدید مخاطبان روبرو می شود.
توجه به منافع ملی و پیگیری مطالبات عمومی در جامعه از رسالت های هر رسانه مسوولی به شمار می رود. در صورتی که رسانه ها در یک جامعه بتوانند به دور از هرگونه غرض ورزی سیاسی و انگیزه های فردی و گروهی با رصد چالش های جامعه به بیان واقعیت و مطالبه گری از مسوولان و متولیان در نهادهای مختلف بپردازد، بی شک شاهد رفع بسیاری از مشکلات اجتماعی خواهیم بود. تحقق این مهم که همزمان نیازمند ارتقای عملکرد حرفه ای رسانه و پاسخگو بودن مسوولان است، بی شک در درازمدت می تواند تاثیری جدی در پالایش سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی جامعه داشته و تامین کننده منافع ملی باشد.